Dantelin inceliği ve zarifliği başka hiçbir dokumada bulunamaz. Eskiden varlıklı kadınların tümüyle dantelden yapılmış giysileri olduğu bilinmektedir. Günümüzdeyse kadın giysilerinde dantel daha çok süslemesi öğesi olarak kullanılmaktadır. 18. Yüzyılın sonuna değin dantel bir el sanatı ürünüydü. Bugün artık çoğunlukla pamuk ipliğinden ve makinelerde üretilmektedir.
Zaman zaman , varlıklı aileler gelinlerinin düğünde giymesi için hazırlattığı gelinliğin paha biçilemez olduğunu haberlere duyar ve izlersiniz. Aşırı pahalı olmasının nedeni kullanılan dantel ile de ilişkilidir. Çünkü Usta bir el işçisinin, makinenin bir günde ürettiği danteli örebilmesi için altı ay çalışması gerekir.Ve Makine üretimi danteli el yapımı olandan ancak bir ustanın ayırt edebilir.
El işi dantel bugün hâlâ dünyanın her yanında yapılmaktadır. Büyük miktarlarda üretim ise Çin, Fransa, Belçika, İrlanda, italya, ingiltere ve Filipinler’le sınırlıdır. Büyük özen isteyen ve çok zaman gerektiren bir iş olduğu için el danteli her zaman pahalıdır. Çeşitleri cinsleri bulunan el dantelinin değeri inceliğine, desenine ve üretim süresine göre değişir.
El dantelinin iki türü vardır: İğne danteli ve kopanaki. İğne danteli bir iğne ve tek iplikle yapılır. Parşömen üstüne çizilen desen, düz durması için kalın keten kumaş parçasına tutturulur. Deseni oluşturan çeşitli çizgiler kumaşla birlikte teğellenir. Sonra desen bunun üstüne çalışılır. Kraliyet ailelerinin düğünlerinde özel dantel işlemeli mendil, havlu ve hatta hediye kutularını görmüşsünüzdür. Düğün için hazırlanan bu ürünlerin üzerinde dantelden arma ve düğün çiftinin adı işlenir. Düğünlerde kullanılan bu danteller iğne dantelidir.
Kopanaki yapmak için desen sert bir parşömene çizilir, sonra da bir yastık üstüne gerilir. Bu aslında, üstü bir yastık oluşturacak biçimde doldurulmuş yuvarlak ya da oval bir tahtadır. Dantel işlenirken bu yastık dizlerin üstüne konur. Deseni çıkarmak için parşömendeki çizgiler izlenir. Önce çizgilerin üstüne sık aralıklarla iğneler batırılır.Bu iğnelere bağlanan ince uzun kukalara sarılı iplikler birbiri içinden geçirilip düğümlenerek çeşitli ilmek ve ağ gözleri oluşturulur. Kopanaki daha esnek ve dökümlü olduğundan düğün ve davetlerde abiye kıyafetlerde kullanılan nispeten daha pahalı bir danteldir.
El İşi Dantelin tarihi
Persler, Çinliler, Eski Yunanlılar ve Mısırlılar dantel yapmışlarsa da, bunların görünümünün nasıl olduğu pek bilinmiyor. Eski Mısırlılar’ın kumaştan iplik çekme yöntemiyle ve ağ dokuma üstüne yaptıkları uygulamalar yüzyıllar boyunca bütünüyle unutulduktan sonra 15. yüzyılda İtalya’da yeniden keşfedildi. İlk İtalyan dantelleri manastırlarda üretildi. Rahibelerin bu sanat yapıtlarını yapacak zaman, sabır ve ustalıkları vardır. Varlıklı Aileler düğünlerinde bu rahibelerin ürettikleri dantelleri gelinliklerinde kullanmak için aylar öncesinden sıra beklerlerdi. Dönemin düğünlerinde kullanılan bezeme öğesi dantel eskiden beri dinde önemli bir yer tutmuştur. Çok zarif ve paha biçilemez dantel altar örtüleri ya da cüppeler bugün hâlâ katedrallerde saklanmaktadır. Duymuşsunuzdur, Bir büyük anne düğün zamanı gelen, evlenecek torunu için kendi çeyizinden dantel parçalar hediye eder ve bu gelin kız için çok önem arz eder. Dantelin günümüzde hâlâ çok kıymetli olduğunu bilmekteyiz.
Dantel sanatı zamanla kibar hanımların boş zamanlarını değerlendirme uğraşı, işçilerin geçim aracı oldu. Bir evde düğün zamanı gelmiş genç kız var ise, akrabalar ve komşular çeyiz için dantel hâlâ bezerler.
Modern El İşi Dantel
Günümüzde en güzel el işi dantellerin bir bölümü Belçika’da üretilmektedir. Bu Ülkedeki dantel sanayisinin gelişmesinde, keten üretiminin rolü büyüktür. Brugge kentinde hemen her kadın dantel yapar. Özel yasalar gereği, yalnızca el işi dantel ürünün bu niteliğini belirten etiket konabilir.
El İşi Dantel Çeşitleri;
El dantelinin çok çeşidi vardır. Birkaçı dışında hepsi ilk üretildikleri kentlerin adıyla anılır ve hepsi birbirinden farklıdır. Aşağıda en ünlü dantellerden bazıları sıralanmıştır.
Alençon Dantel Gelinlik; Keten ipliğiyle yapılan zarif bir iğne dantelidir. Düğünler için üretilen gelinlikler de çokça tercih sebebidir. Üretiminin Alençon yakınındaki şatosuna Venedik’ten dantel işçileri getiren Colbert başlattı.
Argetan danteli; İlk kez Fransa’daki aynı adlı kentte üretilen bir iğne dantelidir. Asil Fransız aileleri günümüzde halen düğün organizasyonlarının detaylarında Argentan danteli tercih ederler. Günümüzde Boho, Rustik gibi isimlerle oluşturduğumu düğün organizasyonu konseptlerinde dantel detayları sıkça kullanıldığını görebilirsiniz. Argetan‘da bugün de üretilen bu danteller Alençon dantellerinden hem daha büyük ve çarpıcı hem de daha ucuzdur. Makineyle yapılmaktadır.
Arras Danteli; Fransa’da yapılan çok sağlam, bembeyaz bir danteldir. Desenleri çok çeşitli değildir. Arras danteli ile dikilmiş bir gelinliği, gelin düğün salonuna girer girmez anlarsınız.
Binche Danteli; Brüksel türü kopanaki dantelidir. Daha çok çiçek ve fiyonk motifleri içerir; bunlar ağ zemin üstünde oluşturulu. Dokunuşu ve desenleri Valenciennes danteline benzer. Daha zarif bir tür olan Binche danteli 18. yüzyıl ortalarında Paris’te çok tutuluyordu.
Brüksel Danteli en zarif ve en ince danteldir. Son derece ince bir iplikle bir yastık üstünde işlenir. İnceliği nedeniyle hava ile temas ettiğinde kopan bu iplik eskiden yeraltındaki kapalı mekanlarda elle eğirilirdi.
Ama bu işlemin maliyeti çok yükselince bu uygulama bırakıldı. Brüksel dantelinin motifleri Aleçon dantelininkiler kadar kabarık değildir.
Carrickmacross Danteli İrlanda dantellerinin en eskisidir. Yaklaşık 1820’de Carrikmacros yakınlarında yapılmaya başlanmıştır.; bugün de aynı yerde üretilmektedir. İnce patiskadan kesilen desen iğne işiyle bir ağ zemin üzerinde uygulanır. En çok gül ve yonca motifleri kullanıldığından düğünlerde tercih sebebidir.
Chantilly Danteli ipek ipliğiyle yapılan bir kopanaki dantelidir. Genellikle vazo ve çiçek sepetleri, bahar dalları ve yapraklardan oluşan ayrıntılı desenleri vardır. Günümüzdeki örneklerinin çoğu eski dantellerden daha güzeldir. Eski gelinlerin evlerinde çokça görmüşsünüzdür. Düğün zamanı çeyizin olmazsa olmaz desenli dantelleri idi. Bugün Chantilly’de artık el işçiliğinin yerini makine almıştır.
Cluny danteli sağlam ve kalın bir danteldir; günümüzde de Fransa, Belçika ve Çin’de üretilmektedir. Adını Paris’teki Cluny Müzesi‘nden alır. Makineyle yapılmaktadır. Kalın keten ipliği ile işlenir; desenlerinde büyük boşluklar olduğu için görünüşü hafif ve güzeldir.
Çin Danteli Süryaniler aracılığıyla girdiği Çin’de gelişmiştir. Bu dantelin tekniği Venedik danteliyle aynı olmakla birlikte, iplik ve desenleri daha niteliksizdir. Ama iyi cins iplik ve güzel desenler seçişdiğinde Çin işi Venedik dantelleri de çok nitelikli olmaktadır.
Düşes Danteli Flandre danteli adıyla bilinir. Kopanaki dantellerinin en güzellerinden biridir. Bembeyaz renkte olur, zarif ve tekrarlanan motiflerden oluşan bir deseni vardır. Motif olarak yaprak, çiçek ve rulo kıvrımları kullanılır. Flaman düşes dantelinden yapılmış duvaklar çok değerlidir.
Honiton danteli ilk kez yaklaşık 1568’de ingiltere’de Honiton‘da üretilmiş bir kopanaki dantelidir. Desenleri parçalar halinde bir yastık üzerinde işlendikten sonra bir ağ zemine aplike edilir. Kraliçe Victoria’nın taç giyme törenindeki giysisini çok sevdiği bu dantelden yaptırdığı bilinir.
Lille danteli ilk kez Fransa’da Lille kentinde yapılmış basit desenli bir danteldir. Düz dokulu ağ zemini üstünde çoğu zaman çok sayıda nokta serpiştirilmiş olur. Desenlerinin dış çizgilerini yassı ve kalın bir iplikle belirginleştirilir.
Limerick danteli, ilk örneklerini yaklaşık 100 yıl önce İrlanda’da yapılmış bir danteldir. İki türü vardır. Bunlardan birinde desenler ağ zemin üzerine kasnakta işlenir. Daha ince ve hafif olan ilinci türde ise kasnak kullanılmaz; desenler iğneyle elde oluşturulur ve birleştirilir.
Makrame 15, 16 ve 17. yüzyıllarda İspanya ve İtalya’da papaz cüppelerini süslemek için kullanılan kalın bir tür Venedik dantelidir. En eski dantel çeşitlerinden biridir. Bugün Riviera’daki manastırlarda hala üretilmektedir.
Malta danteli kalın ve gösterişli bir kopanaki dantelidir. ters iğneyle örülmüş bir zemin üstüne geometrik desenler halinde yapılır. Desen olarak çoğu zaman Malta haçı kullanılır. İlk kez Malta adası’nda ortaya çıkan bu dantel günümüzde İngiltere, Fransa ve irlanda’da yapılmaktadır.
Mechlin danteli Lille danteline benzeyen değerli bir danteldir. Çok ince olmakla birlikte, zemin dokusunun her gözü ek iğnelerle sağlamlaştırılmıştır. Yastık üstünde, tek parça olarak üretilir. 1665’e değin Brüksel dışındaki bütün Flandre dantellerine Mechlin adı verilirdi.
İspanyol danteli en ünlüsü point d’Espagne diye bilinen çeşitli dantel türlerini kapsar. Genellikle altın ve gümüş iplikle yapılan bu dantellerin bazen renkli ipek iplikle işlendiği de olur.
Torchon danteli gevşek bükülmüş, yumuşak iplikle yapılan kaba bir kopanaki dantelidir. Desenleri basittir ve muslin kumaşlarla kalın keten giysilerde süs olarak kullanılır. Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde, özellikle de Saksonya’da üretilir. Bu danteli Sansonya’da erkekler yapar.
Tulle danteli çok ince bir ipek ağ danteldir. 17. ve 18. yüzyıllarda Fransa’da Tulle ve Aurillac kentlerinde, ayrıca Almanya’da yapılmıştır ve kadın giysilerinin kollarında kullanılmıştır. Türkçe’deki tül sözcüğü bu dantelin adından gelir.
Valenciennes danteli en ünlü dantellerden biridir. Zemin ve desenin birlikte işlendiği dayanaklı bir kopanaki dantelidir. İşlenmesi büyük ustalık gerektirir. İlk örnekleri 18. yüzyılda, Fransa’da Valenciennes kentinde yapılmıştır. Günümüzde makineyle üretilen çok güzel çeşitleri vardır.
Dantel yapmakta keten, pamuk ve ipeğin yanısıra naylon ve yün iplikler de kullanılır. Başka dantel türleri arasında, kroşe denen tığ işleri ve tek bir pamuk ipliğiyle ilmek atılıp düğümlenerek yapılan mekik oyası da sayılabilir.
Kaynak gösterilmek koşulu ile alıntı yapılabilir. Serdar Özen Organizasyon
